Η ιστορία του γλυκού Φαρούκ, είναι τυλιγμένη με ένα μυστήριο. Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει διάφορες προφορικές και γραπτές αφηγήσεις σχετικά με την προέλευση του Φαρούκ, οι περισσότερες από τις οποίες εμφανίστηκαν μετά τη μεγάλη δημοτικότητα που γνώρισε το γλυκό.
Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι πολλές από αυτές τις αναφορές είναι σχεδόν πανομοιότυπες, εμφανίζονται κυρίως από το 2025 και μετά και συνοδεύονται από έντονο εμπορικό περιεχόμενο. Το στοιχείο αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα ως προς το κατά πόσο πρόκειται για ανεξάρτητες ιστορικές καταγραφές ή για κείμενα προβολής (advertorials), τα οποία έχουν ως κύριο σκοπό τη διαφήμιση συγκεκριμένων επιχειρήσεων και όχι την ιστορική τεκμηρίωση.
Οι εκδοχές που κυκλοφορούν συνδέουν το όνομά του διάσημου τοπικού μας γλυκού με τον βασιλιά Φαρούκ της Αιγύπτου, υποστηρίζοντας ότι δημιουργήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και έφτασε στην Ελλάδα με την ανταλλαγή των πληθυσμών. Ωστόσο, οι αφηγήσεις αυτές παρουσιάζουν αρκετές ιστορικές και χρονολογικές αντιφάσεις, γεγονός που καθιστά την αξιοπιστία τους αμφισβητήσιμη.
Η σύνδεση με την Κωνσταντινούπολη, τον Βασιλιά Φαρούκ και την ανταλλαγή πληθυσμών.
Η σύνδεσή του με τον βασιλιά Φαρούκ της Αιγύπτου ίσως γεννήθηκε απλώς από την έμπνευση ενός ζαχαροπλάστη, ο οποίος απλώς αναζητούσε την ιδανική ονομασία για το νέο γλυκό που μόλις είχε δημιουργήσει.
Η χρονολογία είναι σημαντική: Ο Φαρούκ έγινε βασιλιάς το 1936, επομένως οποιαδήποτε αφήγηση τοποθετεί τη δημιουργία ή την ονομασία του γλυκού αρκετά νωρίτερα δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Το ίδιο ισχύει και για τη σύνδεσή του με βασιλικά παλάτια ή αυλές της Κωνσταντινούπολης, καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί κάποια παλαιά πηγή που να τεκμηριώνει αυτή την εκδοχή. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, φαίνεται πιο πιθανό η ονομασία ή η συνταγή να διαδόθηκε σε μεταγενέστερη περίοδο, όταν το όνομα του βασιλιά Φαρούκ ήταν ήδη ευρέως γνωστό.
Η ιστορία των «100 ετών» του Φαρούκ
Ο βασιλιάς Φαρούκ γεννήθηκε το 1920, έγινε βασιλιάς το 1936 και ανέλαβε επισήμως τα καθήκοντά του το 1937. Για τον λόγο αυτό, η αναφορά σε «ιστορία περίπου 100 ετών» (όπως διαδίδεται σε κάποιες αφηγήσεις) χρειάζεται ίσως κάποια επιφύλαξη ως προς τη χρονολόγηση, αφού θα τοποθετούσε τη δημιουργία του γλυκού αρκετά πριν από την άνοδό του στον θρόνο. Μέχρι σήμερα, πάντως, δεν φαίνεται να έχει εντοπιστεί κάποια παλαιότερη τεκμηριωμένη πηγή που να συνδέει συγκεκριμένα μια οικογένεια ή έναν ζαχαροπλάστη με τη μετάδοση της συνταγής του Φαρούκ στη Θράκη.
Η παλαιότερη πραγματική αναφορά σε γλύκισμα «Φαρούκ»
Το σημαντικότερο εύρημα βρίσκεται όχι στην Κωνσταντινούπολη, αλλά στο Κάιρο του 1938.
Με αφορμή τον γάμο του βασιλιά Φαρούκ με τη βασίλισσα Φαρίντα στις 20 Ιανουαρίου 1938, η αιγυπτιακή βιομηχανία γλυκών Roussos (ίσως εδώ διαφαίνεται μια σύνδεση με την Ελλάδα που στο πλαίσιο της έρευνας αξίζει να διερευνηθεί σε βάθος) κυκλοφόρησε προϊόν με την ονομασία «Farouk I». Σώζεται μάλιστα η παλιά διαφήμιση και η συσκευασία με τις φωτογραφίες του βασιλικού ζεύγους.
Το παλιό κουτί γράφει στα αγγλικά “New Cream Toffee” και στα αραβικά «Τόφι Φαρούκ Α΄». Ένα σύγχρονο αιγυπτιακό άρθρο το περιγράφει κάπως διαφορετικά, ως σοκολατένιο γλύκισμα γεμισμένο με κρέμα. Επειδή το πρωτογενές τεκμήριο είναι η ίδια η διαφήμιση, η ασφαλέστερη περιγραφή είναι ότι επρόκειτο για cream toffee με το όνομα Farouk I. https://akhbarelyom.com/news/newdetails/3233630/1/
(πατήστε στο σύνδεσμο και όταν ανοίξει, πατήστε δεξί κλικ και “μετάφραση στα ελληνικά”, προκειμένου να το διαβάσετε)
Αυτό αποδεικνύει το ότι υπήρξε πράγματι η πρακτική να ονομάζονται γλυκίσματα προς τιμήν του Φαρούκ.
Μια εκδοχή για την προέλευση του Φαρούκ
Η μέχρι σήμερα επικρατούσα αφήγηση για την προέλευση του Φαρούκ δεν συνοδεύεται από ιστορικές πηγές. Ωστόσο, η έρευνα αποκάλυψε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο: ήδη από το 1938 υπήρχε στο Κάιρο γλύκισμα με την ονομασία «Farouk I», το οποίο παρασκευαζόταν από το εργοστάσιο του Έλληνα Αιγυπτιώτη ζαχαροβιομήχανου Εμμανουήλ Α. Ρούσσου. Η ύπαρξη της επιχείρησης, του εργοστασίου και του συγκεκριμένου γλυκίσματος τεκμηριώνεται από πρωτογενείς ιστορικές πηγές.
Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι το αιγυπτιακό Farouk I ήταν το ίδιο γλυκό με το σημερινό θρακιώτικο Φαρούκ. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η ονομασία ή ακόμη και η αρχική ιδέα του γλυκίσματος να μεταφέρθηκε στην Ελλάδα μέσω της πολυάριθμης ελληνικής παροικίας της Αιγύπτου και, με την πάροδο των χρόνων, να εξελίχθηκε στη σημερινή του μορφή. Αν και η υπόθεση αυτή δεν έχει ακόμη αποδειχθεί, στηρίζεται σε υπαρκτά ιστορικά τεκμήρια και παρουσιάζει πολύ πιο στέρεη βάση από τις μέχρι σήμερα δημοφιλείς αλλά αναπόδεικτες αφηγήσεις.
Άρα μια πιθανή πορεία του διάσημου γλυκού να είναι η εξής:
- Κάιρο →
- ελληνική επιχείρηση Roussos →
- γλύκισμα “Farouk I” το 1938 →
- ελληνική παροικία της Αιγύπτου →
- μεταφορά της πρώιμης μορφής της συνταγής με κάποιο τρόπο στην θράκη→
- μεταγενέστερη ελληνική/θρακιώτικη παραλλαγή.
Πηγές για τα παραπάνω:
Ο ρόλος του ζαχαροπλαστείου ΝΤΟ ΡΕ στην ιστορία
Θα ήταν ασέβεια αν κάθε ένας που γράφει την (πιθανή) ιστορία του διάσημου πλέον γλυκίσματος της πόλης μας, δεν έκανε μια εκτενή αναφορά στο θρυλικό ΝΤΟ ΡΕ. Ίσως η μόνη ιστορικά τεκμηριωμένη ιστορία που από το 1989 είναι μέρους του σημαντικότερου μέρους της ιστορίας του γλυκού. Το ΝΤΟ-ΡΕ ήταν το ζαχαροπλαστείο της πόλης μας που δημιούργησε και εδραίωσε το πλέον δημοφιλές γλυκό. Είναι τόσο παλιά η εμπλοκή του με το διάσημο γλυκό, που ίσως μάλιστα εμπλέκεται στην ονοματοδοσία του με κάποιο τρόπο.
Η πιθανότερη και πιο λογική ιστορική εξήγηση
Δεν επιδιώκουμε να αντικαταστήσουμε έναν μύθο με έναν νέο. Με σεβασμό στην ιστορική έρευνα και την παράδοση, παρουσιάζουμε μια εναλλακτική υπόθεση, η οποία βασίζεται σε τεκμηριωμένα ιστορικά στοιχεία και φαίνεται να διαθέτει ισχυρότερη βάση από τις μέχρι σήμερα δημοφιλείς αφηγήσεις.
Με τα σημερινά στοιχεία, το πιο λογικό σενάριο είναι το ακόλουθο:
Το Φαρούκ της Θράκης είναι πιθανότατα μια τοπική παραλλαγή κάποιου γλυκού με ονοματοδοσία εμπνευσμένη από τον δημιουργό της.
Ίσως -και μόνο μια πολύ βαθύτερη ιστορική έρευνα θα μπορούσε να το αποσαφηνίσει- η ονομασία «Φαρούκ» να μην προέρχεται από κάποια αυστηρά καταγεγραμμένη συνταγή ή επίσημη ιστορική παράδοση, αλλά από μια πιο αυθόρμητη επιλογή κάποιου ζαχαροπλάστη της εποχής.
Δεν θα ήταν μάλιστα παράξενο το όνομα να επηρεάστηκε από ιστορίες, πρόσωπα ή γλυκίσματα που κυκλοφορούσαν στον ευρύτερο ελληνικό και ανατολικομεσογειακό χώρο, όπως τα προϊόντα του Έλληνα ζαχαροβιομήχανου Ρούσσου στην Αίγυπτο ή τα γνωστά γεμιστά cream horns/κορνέ που αναφέραμε παραπάνω.